Gözün kaydettiği ile zihnin kurduğu aynı şey değildir.
Görsel algı fiziksel uyaranın alınması, özelliklerin işlenmesi, dikkatin seçimi, gruplama, nesne tanıma ve bağlam içinde yorumlanmasının etkileşimidir.
Grouping
Difference
Ground
Attention
Işık, kontrast, renk, kenar, ölçek, hareket ve konum.
Özellikler ayrıştırılır ve ilişkiler gruplanır.
Görev, salience, beklenti ve konum bazı bilgileri önceliklendirir.
Deneyim, kültür, dil ve uzmanlık yorumlama sürecini etkiler.
Dikkat sınırlıdır; her şeyi bağırttırmak hiyerarşi kurmak değildir.
Renk, yön veya hareket gibi bazı özellikler hızlı ayrışabilir; birden çok özelliği doğru nesnede birleştirmek daha fazla odak gerektirebilir. Görev ve beklenti salience kadar önemlidir.
Kontrast dikkat çekebilir; görev dışı kontrast gürültü olabilir.
Kullanıcının ne aradığı, neyi fark edeceğini değiştirir.
Önceki deneyim görsel aramayı yönlendirir.
Benzer seçenek ve zayıf hiyerarşi karar maliyetini artırır.
Gestalt ilkeleri mutlak yasa değil, örgütlenmeyi açıklayan gözlem araçlarıdır.
Yakınlık, benzerlik, ortak bölge, bağlantı, süreklilik, kapanma ve figür-zemin öğelerin birlikte veya ayrı okunmasını etkiler.
Yakın öğeler grup olarak algılanma eğilimindedir.
Şekil farkı gruplamayı değiştirebilir.
Eksik kontur bütün olarak tamamlanabilir.
Akıcı çizgiler kesişimde de sürer gibi okunabilir.
Grouping
Difference
Ground
Attention
Yakın öğeler çoğu durumda grup gibi okunur.
Renk, biçim, boyut veya yön benzerliği grup etkisi yaratır.
Aynı çerçeve/yüzey güçlü ilişki yaratabilir.
Çizgiyle bağlanan öğeler aynı sistemin parçası okunabilir.
Eksik kontur zihin tarafından tamamlanabilir.
Nesne ve arka plan ayrımı sınır, kontrast ve bağlama bağlıdır.
Görünür olmak, görülmek ve anlaşılmak aynı şey değildir.
Ölçek, ağırlık, konum, kontrast, boşluk, hareket ve tekrar okuma önceliği kurar. Hiyerarşi dikkat çekmenin ötesinde anlamlı sıra ve ilişki üretir.
Başlık, gövde, meta, veri ve aksiyon rolleri görünür olmalıdır.
Her şeyi yüksek kontrast yapmak hiyerarşiyi yok eder.
Yakınlık ve nefes alanı ilişkiyi düzenler.
Vurgu, bilgi ve eylem sırası görevle uyumlu olmalıdır.
Pozitif ve negatif alan birlikte tasarlanır.
Figür-zemin kararı kenar, kapatma, simetri, alan büyüklüğü, kontrast ve bağlamdan etkilenir. Ambiguous figure-ground bazı işlerde anlam zenginliği, bazı işlerde kullanım maliyeti yaratır.
Net sınır ayrışmayı güçlendirir.
Boşluk grup, vurgu ve okunabilirlik aracıdır.
Logo/afişte yaratıcı, navigasyonda riskli olabilir.
Düşük kontrast ve yoğun arka plan figürü belirsizleştirebilir.
Renk sabit nesne etiketi değil; ışık, çevre ve adaptasyonla değişen algısal sonuçtur.
Eşzamanlı kontrast, adaptasyon, luminance, renk constancy ve surrounding renk aynı fiziksel rengin farklı görünmesine neden olabilir.
Okunabilirlik yalnız hue farkına bırakılamaz.
Aynı gri koyu ve açık zeminde farklı algılanabilir.
Görsel sistem değişen ışıkta nesne rengini kısmen sabit tutmaya çalışır.
Kritik bilgi yalnız kırmızı/yeşil ayrımına bağlanmamalıdır.
İki boyutlu yüzeyde derinlik çoklu ipuçlarıyla kurulur.
Örtüşme, perspektif, göreli boyut, texture gradient, gölge, atmospheric perspective ve hareket paralaksı mekânsal yorum üretir.
Bir öğenin diğerini kapatması önde/arkada ilişkisi kurar.
Benzer nesnelerde küçük görüntü uzaklık ipucu olabilir.
Paralel çizgilerin yakınsaması derinlik sağlar.
Yakın ve uzak öğeler viewer hareketinde farklı hızla kayar.
Hareket güçlü dikkat sinyalidir; gereksiz olduğunda bilişsel ve fiziksel yük yaratabilir.
Apparent hareket, optic flow, change blindness ve temporal continuity hareket tasarımı ve arayüz kararlarını etkiler.
Dikkat başka yerdeyse büyük değişiklikler bile kaçabilir.
Sahne hareketi yön ve hız hissi oluşturur.
İyi transition durum değişimini açıklar.
Vestibular hassasiyet için alternatif hareket davranışı gerekir.
Nesneleri yalnız konturdan değil özellik, parça, bağlam ve geçmiş deneyimle tanırız.
İkon, sembol ve piktogram tasarımında prototipik özellik, ayırt edilebilirlik, kültürel öğrenme ve label ilişkisi önemlidir.
Kritik özellik küçük ölçekte korunmalıdır.
Aynı işaret başka çevrede başka okunabilir.
Birçok ikon kullanım yoluyla öğrenilir.
Yeni/kritik eylemde ikon + metin ambiguity azaltır.
Okuma, görsel tarama ile dilsel çözümlemenin birlikte çalıştığı süreçtir.
Göz metin üzerinde sürekli kaymaz; saccade ve fixation örüntüleriyle örnekleme yapar. Tipografi, düzen, dil ve içerik tarama davranışını etkiler.
Tipografi ve sayfa düzeni, gözün metin üzerinde yaptığı fixation ve saccade örüntülerini etkiler. Göz her harfi kesintisiz çizgi gibi izlemez; kısa sabitlenmeler ve hızlı sıçramalarla örnekler.
Gözün bir fixation noktasından diğerine hızlı sıçramasıdır.
Bilginin işlendiği görece sabit bakış dönemidir.
Başlık, kolon, imge ve whitespace tarama stratejisini etkiler.
Script, kelime uzunluğu ve okuma yönü göz hareketini değiştirir.
Grafik, sayısal değeri algısal göreve dönüştürür.
Position, length, angle, area, renk ve volume aynı hassasiyetle karşılaştırılmaz. Encoding seçimi analitik göreve göre yapılmalıdır.
Ortak ölçek üzerindeki pozisyon hassas karşılaştırmayı destekler.
Bar gibi uzunluk kodlamaları büyüklük karşılaştırmasına uygundur.
Bubble/area karşılaştırmaları daha kaba algılanabilir.
Sequential/diverging/category palette veri türüne uygun seçilmelidir.
Algı biyolojik altyapıya sahip olsa da yorum kültür, uzmanlık ve öğrenmeyle biçimlenir.
Renk çağrışımı, sembol, okuma yönü, harita/piktogram bilgisi ve mesleki pattern recognition kullanıcı grupları arasında değişebilir.
İşaret anlamı evrensel varsayılmamalıdır.
Uzmanlar karmaşık örüntüleri daha hızlı sınıflandırabilir.
LTR/RTL ve dikey dizgi akış varsayımını etkiler.
Uluslararası tasarım hedef kullanıcıyla doğrulanmalıdır.
Algı bilgisi kullanıcıyı desteklemek için de manipüle etmek için de kullanılabilir.
Dark pattern, düşük görünürlük, sahte urgency, yanıltıcı grafik ölçeği ve kritik bilginin kontrastla gizlenmesi etik sorunlardır.
Kırpılmış eksen küçük farkı dramatik gösterebilir.
Ölçek ve bağlam açıklanırsa yorum daha dürüst olur.
Risk ve maliyet kritik eylemden önce anlaşılır olmalıdır.
Bir seçeneği aşırı avantajlı göstermek davranışı manipüle edebilir.
Kırpılmış eksen veya 3D abartı yanlış izlenim yaratabilir.
Algı farklılıkları tasarım kusuru değil kullanıcı çeşitliliğidir.
Tasarımcının algı varsayımı kullanıcı kanıtı değildir.
Görev testi, think-aloud, comparative test, eye tracking ve erişilebilirlik evaluation farklı sorular için kullanılır; araç araştırma sorusunun yerine geçmez.
Kullanıcı kritik bilgiyi bulup doğru eylemi tamamlıyor mu?
Süre kadar yanlış seçim ve tereddüt de kaydedilir.
Nereye bakıldığını gösterir; neden bakıldığını tek başına açıklamaz.
Bulgu tasarım değişikliğine ve yeniden teste bağlanır.
Algı kusursuz kayıt sistemi değildir; dikkat, çevresel yoğunluk ve kısa süreli bellek nedeniyle bilgi kaçabilir.
Değişim körlüğü, çevresel görme, crowding, maskeleme ve sınırlı dikkat; özellikle yoğun arayüz, yönlendirme, veri grafiği ve hareketli içerikte tasarım kararını etkiler.
Hedef harf çevresindeki flankers nedeniyle periferide ayırt edilmesi zorlaşabilir.
Artan spacing hedefi ayırmayı kolaylaştırabilir.
Dikkat başka yerdeyse büyük değişiklikler bile fark edilmeyebilir; yalnız animation kullanmak kritik durum değişimini garanti etmez.
Çevrede hareket ve kaba biçim güçlü, ince ayrıntı ve metin zayıftır; kritik metin yalnız periferide bırakılmamalıdır.
Yakın çevredeki benzer öğeler hedef nesnenin tanınmasını zorlaştırabilir; boşluk yalnız estetik değildir.
Hızlı ardışık veya çakışan uyaranlar önceki/sonraki bilginin işlenmesini bozabilir.
Kullanıcı ekranda olmayan bilgiyi uzun süre taşımak zorunda bırakılmamalıdır.
Okuma yolu sabit F/Z şablonlarına indirgenemez; görev, içerik, dil ve düzen taramayı değiştirir.
Tipografi algısal bir sistemdir: harf ayırt edilebilirliği, kelime biçimi, satır ritmi ve hiyerarşi birlikte okunur.
Okunabilirlik yalnız font büyüklüğü değildir; x-height, counter, aperture, boşluk, satır uzunluğu, kontrast, dil ve ekran/baskı koşulu birlikte değerlendirilir.
Benzer harflerin açıklığı ve açık counter/aperture özellikle küçük boyutta ayırt edilebilirliği etkiler.
Tutarlı boşluk, harf biçimi ve sözcük arası ritim akıcı okumayı destekler.
Satır uzunluğu ve satır aralığı gözün sonraki satırı bulma maliyetini etkiler.
Boyut, ağırlık, boşluk ve konum okuma sırasını kurar; yalnız bold kullanmak yeterli değildir.
Renk farkı, luminance kontrastının yerine her durumda geçmez.
Okuma yönü, kelime yapısı, diakritikler ve script özellikleri algısal kararları değiştirir.
Algısal karar, kullanım mesafesi ve süreye göre değişir.
Afiş, mobil ekran, kitap, yönlendirme, veri panosu ve hareketli medya aynı kontrast, detay ve hiyerarşi stratejisini taşımaz.
Uzun okuma, sabit ışık ve yakın mesafe; satır ritmi, sayfa yapısı ve göz yorgunluğu önemlidir.
Kısa görev, parmak etkileşimi, parlama ve değişken çevre; hedef büyüklüğü ve hiyerarşi kritik.
Mesafe, kısa bakış süresi ve hareket hâlindeki izleyici; büyük ölçekli odak ve az bilgi gerekir.
Karar noktasından önce görülme, mesafe, açı ve çevresel karmaşa belirleyicidir.
Karşılaştırma görevi, hızlı tarama, sayı doğruluğu ve durum farkı birlikte tasarlanır.
Zamanlama, geçici bilgi, caption ve hareket sensitivity nedeniyle süre hiyerarşinin parçasıdır.
Algı kuramı, gerçek boyut ve gerçek ortam testine dönüşmelidir.
Tasarım ekranda büyütülmüş görünümde değil, kullanıcının göreceği ölçü, mesafe, ışık ve görevde kontrol edilir.
Mobil ve baskı öğelerini mümkün olduğunda 1:1 ölçekte kontrol et.
Afiş ve yönlendirmeyi hedef izleme mesafesinde gör.
Hiyerarşinin yalnız hue farkına bağlı kalıp kalmadığını kontrol et.
Düşük frekanslı hiyerarşi ve ana odak, ayrıntı kaybolduğunda da görülebiliyor mu?
Ana biçim, odak ve grouping çok küçük ölçekte hâlâ seçiliyor mu?
Kullanıcı kritik bilgiyi bulup anlayabiliyor mu; yalnız ‘beğendin mi?’ diye sorma.
Algı bilgisini evrensel reçetelere indirgemek bilimsel ve tasarımsal hata üretir.
‘Kırmızı dikkat çeker’, ‘insanlar F biçiminde okur’ veya ‘Gestalt yasaları her zaman çalışır’ gibi cümleler ancak bağlamla birlikte anlamlıdır.
Renk çağrışımı kültür, kategori, çevre ve luminance ilişkisine bağlıdır.
Belirli sayfa türlerindeki göz izleme bulguları bütün tasarımlara evrensel şablon olamaz.
Gruplama ilkeleri güçlü gözlemlerdir; görev ve diğer ipuçları sonucu değiştirebilir.
Tek bir sihirli öğe sayısını UI kuralına çevirmek doğru değildir; görev ve chunking önemlidir.
Grafik tasarım pedagojisinde basit sağ/sol beyin stereotipleri bilimsel açıklama yerine kullanılmamalıdır.
Bakış konumu dikkat göstergesi olabilir; kullanıcının neden baktığını tek başına açıklamaz.
Algı ilkesi tasarım kararına, ardından ölçülebilir kullanıcı sorusuna bağlanmalıdır.
Kuramı ‘güzel düzen’ gerekçesi olarak değil, hangi bilgiyi kimin hangi koşulda fark edeceği ve anlayacağı sorusunu yapılandırmak için kullanın.
İlişkili öğeleri yakınlaştır → kullanıcı doğru ilişkiyi kuruyor mu?
Kritik öğeyi ayrıştır → ilk bakışta bulunuyor mu?
Aynı işlevdeki öğelere ortak dil ver → kullanıcı onları aynı grup olarak okuyor mu?
Gereken yerde hareket kullan → değişim fark ediliyor ve anlaşılabiliyor mu?
Boşluğu artır → grup sınırı ve ana mesaj daha doğru okunuyor mu?
Tipografik hiyerarşiyi kur → kullanıcı bilgi sırasını doğru takip ediyor mu?
Bir iletişim görevini algı hipotezi, gerçek test ve revizyonla çözün.
Amaç ‘hangisi daha güzel?’ değil; hangi düzenin hangi koşulda kritik bilgiyi daha doğru fark ettirdiğini ve anlattığını göstermek.
İletişim görevini ve hangi bilginin önce fark edilmesi gerektiğini yaz.
Aynı içerikle üç farklı hierarchy/grouping çözümü oluştur.
Yakınlık, benzerlik, figür-zemin, kontrast ve dikkat kararlarını açıklayın.
1:1 boyut veya hedef mesafede, en az beş hedef kullanıcıyla bulma/anlama görevi yap.
Hata, süre ve yanlış anlama bulgularına göre düzeni değiştir.
Hangi kararın hangi koşulda neden daha iyi çalıştığını kanıtla.
Doğrulanmış kaynaklar.
Bu sayfa kaynaklara geri dönülebilecek bir akademik/teknik başvuru noktası olarak tasarlanmıştır.
Öncelik; standart kuruluşları, resmi teknik dokümantasyon, müze/arşiv koleksiyonları ve akademik/mesleki güvenilir kaynaklardadır. Koşula bağlı teknik değerler evrensel kural gibi sunulmaz.